ЖТС бойынша 882 АЕК шегерім: 2026 ж. кімдерге тиесілі?

ЖТС бойынша ай сайын 30 АЕК мөлшеріндегі салықтық шегерім туралы қызметкерлердің басым бөлігі естіген. Бірақ ҚР Салық кодексі ЖТС бойынша жылына 882 АЕК мөлшеріндегі тағы бір ірі салықтық шегерімді де көздейді. Ол кімдерге беріледі және оны қалай қолдана бастауға болады — төменде түсіндіреміз…

882 АЕК ЖТС шегерімі кімдерге тиесілі?

ҚР жаңа СК-нің 401-бабы 1-тармағына сәйкес 2026 жылдан бастап жеке тұлғалардың келесі жеке салықтық шегерім түрлерін қолдануға құқығы бар:

1. әлеуметтік төлемдер бойынша салықтық шегерім;
2. базалық салықтық шегерім;
3. әлеуметтік салықтық шегерімдер.

Қызметкерлерге ЖТС бойынша әлеуметтік салықтық шегерімдерді беру ҚР СК-нің 404-бабында көзделген.

ҚР СК-нің 404-бабы 1-тармағына сәйкес әлеуметтік салықтық шегерімдер мыналарды қамтиды:

1. күнтізбелік жыл үшін 5000 АЕК — осы тармақшаны қолдану күніне мұндай тұлға бірінші, екінші топтағы мүгедектігі бар тұлға болғаны негізінде;
2. күнтізбелік жыл үшін 882 АЕК — осы тармақшаны қолдану күніне мұндай тұлға:

• үшінші топтағы мүгедектігі бар тұлға;
• мүгедектігі бар бала;
• Ұлы Отан соғысының қатысушысы, Ұлы Отан соғысының қатысушыларына жеңілдіктері бойынша теңестірілген тұлға және (немесе) басқа мемлекеттердің аумағындағы жауынгерлік іс-қимылдар ардагері;
• Ұлы Отан соғысы жылдарында тылдағы жанқиярлық еңбегі және мінсіз әскери қызметі үшін бұрынғы КСРО-ның ордендерімен және медальдарымен марапатталған тұлға;
• 1941 жылғы 22 маусымнан 1945 жылғы 9 мамырға дейін кемінде алты ай жұмыс істеген (қызмет еткен) және Ұлы Отан соғысы жылдарында тылдағы жанқиярлық еңбегі және мінсіз әскери қызметі үшін бұрынғы КСРО-ның ордендерімен және медальдарымен марапатталмаған тұлға;

1. күнтізбелік жыл үшін 882 АЕК — осы тармақшаны қолдану күніне мұндай тұлға:

• мүгедектігі бар баланың ата-анасының, қамқоршысының, қорғаншысының бірі — он сегіз жасқа толғанға дейін мүгедектігі бар әрбір осындай бала үшін;
• «балалық шақтан мүгедектігі бар тұлға» себебі бойынша мүгедектігі бар тұлға деп танылған адамның ата-анасының, қамқоршысының, қорғаншысының бірі — әрбір осындай тұлға үшін оның өмір бойы;
• асырап алушылардың (асырап алушы-ананың) бірі — асырап алынған (асырап алынған қыз/ұл) бала он сегіз жасқа толғанға дейін әрбір осындай тұлға үшін;
• жетім балаларды және ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларды қабылдаушы отбасына қабылдаған қабылдаушы ата-аналардың бірі — жетім балаларды және ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларды қабылдаушы отбасына беру туралы шарттың қолданылу мерзімі кезеңінде әрбір осындай тұлға үшін.

Осы тармақшаның ережелері мыналарға қолданылмайды:

• еңбек қатынастары бойынша осындай ұйымдармен байланысты болуына байланысты қамқоршылыққа және қорғаншылыққа мұқтаж тұлғалардың қамқоршылары және қорғаншылары болып табылатын тиісті білім беру ұйымдарының, медициналық ұйымдардың, халықты әлеуметтік қорғау ұйымдарының әкімшіліктерінің қызметкерлеріне;
• Қазақстан Республикасының неке-отбасы заңнамасына сәйкес асырап алынатын баланың (балалардың) анасына немесе әкесіне некеге (ерлі-зайыптылыққа) тұратын тұлғаларға.

ҚР СК-нің 404-бабы 2-тармағына сәйкес әлеуметтік салықтық шегерімдер осы салықтық шегерімдерді қолдануға негіз туындаған, бар болған немесе болған күнтізбелік жылы қолданылады.

Осындай ірі салықтық шегерімдерді беру (882*4 325 = 3 814 650 тг. 2026 ж.) жұмыс істейтін мүгедектігі бар тұлғаларды және мүгедектігі бар балаларды тәрбиелеп отырған немесе кәмелетке толмаған балаларды қабылдаушы отбасына алған не асырап алған тұлғаларды қолдауға бағытталған.

Шегерімді алу үшін жұмыс берушіге ұсыну қажет:

• еркін нысандағы өтініш;
• шегерімге құқықты растайтын құжаттар (мүгедектік туралы анықтамалар, асырап алу туралы құжаттар және т.б.).

882 АЕК мөлшеріндегі екі шегерімнің әрқайсысын толығырақ қарастырайық. Сомалары бірдей болғанымен, бұл — екі түрлі әлеуметтік шегерім және әрқайсысы белгілі бір тұлғалар санатына арналған.

ҰОС қатысушылары және оларға теңестірілген тұлғалар үшін 882 АЕК шегерімі

ҚР СК-нің 404-бабы 1-тармағының 2) тармақшасына сәйкес жылына 882 АЕК мөлшеріндегі ЖТС шегеріміне құқықты мыналар иеленеді:

• ҰОС қатысушылары;
• жеңілдіктері бойынша ҰОС қатысушыларына теңестірілген тұлғалар;
• басқа мемлекеттердің аумағындағы жауынгерлік іс-қимылдар ардагерлері;
• ҰОС жылдарында тылдағы жанқиярлық еңбегі және мінсіз әскери қызметі үшін бұрынғы КСРО-ның ордендерімен және медальдарымен марапатталған тұлғалар;
• 22.06.1941 ж. мен 09.05.1945 ж. аралығында кемінде 6 ай жұмыс істеген (қызмет еткен) және ордендер мен медальдармен марапатталмаған тұлғалар;
• III топтағы мүгедектігі бар тұлғалар;
• мүгедектігі бар балалар.

ҚР СК-нің 401-бабы 2-тармағына сәйкес мұндай шегерімдер:

• салық агентімен (егер шегерімге құқығы бар тұлға жұмыс істеп, төлем көзінен салық салынатын табыс алса);
• жеке тұлғаның өзі (егер тұлға өзі есептеп, өзі төлеуге міндетті табыс алса) қолданылуға жатады.

Егер жеке тұлғаның шегерімді қолдануға бірнеше негізі болса (мысалы, жауынгерлік іс-қимылдар ардагері әрі III топ мүгедегі болса), шекті мөлшер бәрібір 882 АЕК шегінде қалады.

Назар аударыңыз: егер тұлға жалақы алмаса (мысалы, ҰОС қатысушылары жасы бойынша еңбек қызметін жүргізе алмауы мүмкін немесе мүгедектігі бар балалар — жасы бойынша), бірақ оларда қандай да бір мүлікті сатудан табыс пайда болса, осындай табысқа шегерімді қолдануға болады және сол арқылы ЖТС төлеу міндетін едәуір азайтуға немесе толық жоюға болады.

Мысалы: ҰОС қатысушысының меншігінде пәтер бар, ол оның иелігінде 2 жылдан аз уақыт болған. Ол 20 млн тг-ге сатып алынған. Мұндай пәтерді 22 млн тг-ге сатқанда құн өсімі пайда болады және ол 10% мөлшерлемемен ЖТС-қа жатады.

Яғни ҰОС қатысушысы бюджетке мына сомада ЖТС төлеуі тиіс еді:

(22 000 000 - 20 000 000) * 10% = 2 000 000 * 10% = 200 000 тг.

Бірақ оның 3 814 650 тг. (2026 ж.) мөлшеріндегі ЖТС шегерімін қолдануға құқығы бар болғандықтан, осы шегерімді қолданғанда төлеуге жататын ЖТС нөлге тең болады. Тұлғаға тек 270.00 нысаны бойынша декларацияны мерзімінде тапсырып, шегерімге құқықты растайтын құжаттың көшірмесін қоса беру ғана қалады.

Қабылдаушы балаларды және мүгедектігі бар балаларды тәрбиелейтін тұлғалар үшін 882 АЕК шегерімі

ҚР СК-нің 404-бабы 1-тармағының 3) тармақшасына сәйкес жылына 882 АЕК мөлшеріндегі ЖТС шегеріміне құқықты мыналар иеленеді:

• 18 жасқа дейінгі мүгедектігі бар баланың ата-анасының, қамқоршысының, қорғаншысының бірі (әрбір осындай бала үшін);
• «балалық шақтан мүгедектігі бар» тұлғаның ата-анасының, қамқоршысының, қорғаншысының бірі — әрбір осындай тұлға үшін оның өмір бойы;
• 18 жасқа дейінгі баланың асырап алушыларының (асырап алушы-ананың) бірі (әрбір бала үшін);
• жетім балаларды және ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларды қабылдаушы отбасына қабылдаған қабылдаушы ата-аналардың бірі (қабылдаушы отбасына балаларды беру туралы шарттың қолданылу мерзімі кезеңінде әрбір бала үшін).

ҰОС қатысушылары жағдайындағыдай, мұндай шегерімді жұмыс беруші арқылы да, сондай-ақ өз бетінше салық салынуға жататын табыстар бойынша да қолдануға болады.

Бұл ретте шегерімге құқықтың өзектілігін бақылау қажет. Бала 18 жасқа толған бойда асырап алушы, ата-ана немесе қамқоршы осындай шегерімді кейіннен қолдану құқығынан айырылады (оның ішінде ағымдағы жылдың ішінде де, егер шегерім сомасы толық пайдаланылып қойса).

Маңызды: ҚР СК-нің 404-бабы 1-тармағының 3) тармақшасына сәйкес 882 АЕК мөлшеріндегі шегерімге құқықты мыналар иеленбейді:

• білім беру ұйымдарының, медициналық ұйымдардың, әлеуметтік қорғау ұйымдарының әкімшіліктерінің қызметкерлері болып табылатын балалардың қамқоршылары және қорғаншылары;
• асырап алынатын баланың (балалардың) анасына немесе әкесіне некеге тұратын тұлғалар.

Мысалы: жалпыға бірдей белгіленген режимдегі ТОО қызметкері 2026 жылғы қаңтарда 2 жастағы баланы асырап алды (қызды). Қызметкердің айлық жалақысы 200 000 тг. Асырап алуына байланысты қаңтардан бастап оның 882 АЕК мөлшеріндегі ЖТС шегеріміне құқығы пайда болады.

ҚР СК-нің 401-бабы 3-тармағына сәйкес барлық тиесілі шегерімдер дәйекті түрде қолданылуы тиіс. Атап айтқанда:

• МЗЖ бойынша шегерім;
• МӘМС бойынша жарна (ВОСМС) бойынша шегерім;
• жеке тұлғалардың азаматтық-құқықтық сипаттағы шарттар бойынша табыстарынан ұсталып қалатын әлеуметтік аударымдар бойынша шегерім (АҚС бойынша жұмыс істейтіндер үшін);
• базалық салықтық шегерім 30 АЕК (ай сайынғы);
• 882 АЕК шегерімі (асырап алуға байланысты).

Барлық ұсталымдарды ескере отырып, «қолға берілетін» жалақы сомасын есептейік. Назар аударыңыз: 2026 жылдан бастап МЗЖҚ (ОПВР) мөлшерлемесі (3,5%) және ӘС (СН) мөлшерлемесі (6% және ӘА сомасына азайту жоқ) өзгерді.

200 000 * 10% = 20 000 (МЗЖ / ОПВ)

200 000 * 3,5% = 7 000 (МЗЖҚ / ОПВР)

200 000 * 2% = 4 000 (ВОСМС)

200 000 * 3% = 6 000 (ООСМС)

(200 000 - 20 000) * 5% = 9 000 (ӘА / СО)

(200 000 - 20 000 - 4 000) * 6% - ӘА = 176 000 * 6% = 10 560 тг. (ӘС / СН)

(200 000 - 20 000 - 4 000 – (304 325) – (8824 325 /12)) = (176 000 - 129 750 - 317 888) = (-) 271 638 тг. (яғни, шегерімдерді ескере отырып ЖТС салынатын база теріс мәнді).

Осылайша қызметкер ЖТС төлемейді және қолына алады:

200 000 - 20 000 - 4 000 = 176 000 тг.

Егер қызметкерде 882 АЕК ЖТС шегерімін қолдану құқығы болмағанда, оның 200 000 тг айлығы кезінде ұсталып қалатын ЖТС сомасы мынадай болар еді:

(200 000 - 20 000 - 4 000 – (30*4 325)) * 10% = (176 000 - 129 750) * 10% = 46 250 * 10% = 4 625 тг.

Сонда қызметкер қолына алар еді:

200 000 - 20 000 - 4 000 - 4 625 = 171 375 тг.

Растайтын құжаттың мерзімі өтіп кетсе, ал шегерім толық пайдаланылмаса не істеу керек?

882 АЕК шегерімін қолдану үшін жұмыс берушіге өтініш беріп, растайтын құжаттың көшірмесін қоса беру қажет (асырап алу құжаттары, мүгедектік белгілеу туралы анықтама және т.б.).

Бірақ растайтын құжаттардың қолданылу мерзімі күнтізбелік жылдың ішінде де аяқталуы мүмкін. Мұндай жағдайда, егер шегерім сомасы әлі толық пайдаланылмаған болса, бірақ растайтын құжаттың мерзімі өтіп кетсе — не істеу керек?

Мысалмен қарайық: III топ мүгедектігі бар қызметкердің (882 АЕК шегеріміне құқығы бар) мүгедектікті белгілеу туралы анықтамасының мерзімі 2026 жылғы қаңтардың соңында аяқталды. Қаңтарда шегерім қолданылды, бірақ ақпанда және 2026 жылдың келесі айларында, егер қызметкер жаңа анықтама ұсынбаса, оны қолдануға негіз бар ма?

Тұжырымдаманы мұқият оқимыз:

ҚР СК-нің 404-бабы 1-тармағының 2) тармақшасына сәйкес 882 АЕК шегерімі күнтізбелік жыл үшін, осы тармақшаны қолдану күніне мұндай тұлға үшінші топтағы мүгедектігі бар тұлға болып табылатыны негізінде қолданылады.

Бұрын, ҚР бұрынғы СК-де, тұжырым былай болған: «… 882 АЕК стандартты шегерімі осы шегерімді қолдануға негіз туындаған, бар болған немесе болған күнтізбелік жылы қолданылады».

Яғни ҚР жаңа СК нормаларына сәйкес шегерімді қолдану үшін негіз оның қолданылған күні қолда болуы тиіс.